Strona główna » Pierwszy rok doświadczeń z Jednolitym Plikiem Kontrolnym [Artykuł otwarty]
A A A
Drukuj

Pierwszy rok doświadczeń z Jednolitym Plikiem Kontrolnym [Artykuł otwarty]

07.09.17

W majowym numerze "Przeglądu Podatkowego" ukazał się artykuł dotyczący tytułowej tematyki. A ponieważ zagadnienie to cały czas wzbudza szerokie kontrowersje - postanowiliśmy udostępnić go naszym czytelnikom w całości.

articleImage: Pierwszy rok doświadczeń z Jednolitym Plikiem Kontrolnym [Artykuł otwarty] Okładka czasopisma wydawanego przez Wolters Kluwer Polska

Jednolity Plik Kontrolny (JPK) funkcjonuje w polskim systemie prawnym od 1.07.2016 r. Celem jego implementacji jest prowadzenie elektronicznych kontroli podatkowych na dużych wolumenach danych przy użyciu zautomatyzowanych testów.
W czasie obowiązywania regulacji dotyczących JPK wśród podatników narosły liczne wątpliwości natury interpretacyjnej i technicznej. Część z nich została wyjaśniona przez Ministerstwo Finansów. Pozostałe wciąż stanowią niemałe wyzwanie dla przedsiębiorców, specjalistów podatkowych i księgowych.

1. Wprowadzenie

Nowelizacją ustawy z 29.08.1997 r. - Ordynacja podatkowa1 - dalej o.p. - ustawodawca wprowadził obowiązek przekazywania, na wezwanie organów podatkowych, całości lub części ksiąg rachunkowych oraz dowodów księgowych w postaci elektronicznej. Dane powinny być przekazywane w określonej strukturze logicznej, za pomocą środków komunikacji elektronicznej lub na informatycznych nośnikach danych. Zgodnie z art. 193a § 2 o.p. owa struktura logiczna jest dostępna w Biuletynie Informacji Publicznej (BIP) na stronie Ministerstwa Finansów.
Po wprowadzeniu w kolejnej nowelizacji2 art. 82 § 1b o.p. podatnicy są dodatkowo obowiązani bez wezwania przekazywać za pomocą środków komunikacji elektronicznej ewidencję zakupów i sprzedaży VAT w postaci elektronicznej odpowiadającej strukturze logicznej, określonej w art. 193a § 2 o.p., na zasadach dotyczących przesyłania ksiąg podatkowych lub ich części. Oznacza to, że jedynym sposobem dostarczenia tego pliku JPK jest jego wysyłka na dedykowany serwer Ministerstwa Finansów, bez możliwości przekazania go na zewnętrznych nośnikach danych. Ewidencję VAT w tej postaci należy przesyłać za okresy miesięczne, do 25. dnia miesiąca następującego po każdym kolejnym miesiącu, którego ta informacja dotyczy.
Powyższe przepisy są skierowane do podmiotów prowadzących księgi rachunkowe za pomocą programów komputerowych - zarówno skomplikowanych systemów ERP, jak i prostych arkuszy kalkulacyjnych. Duże przedsiębiorstwa mają obowiązek przygotowywania wszystkich plików JPK już od 1.08.2016 r. Od 1 stycznia 2017 r. małe i średnie przedsiębiorstwa są zobowiązane do comiesięcznego składania plików JPK dla samej ewidencji VAT (JPK_VAT). Mikroprzedsiębiorców obowiązek obejmie z kolei od 1.01.2018 r. Pozostałe struktury JPK (wymienione niżej), przedsiębiorstwa średnie, małe i mikro będą musiały przekazywać na żądanie organów od 1.01.2018 r. Terminy te zdefiniowano w dwóch wskazanych powyżej nowelizacjach ordynacji podatkowej.
Blankietowe regulacje art. 193a i art. 82 § 1b o.p. stanowią podstawę do wprowadzenia w Polsce obowiązku comiesięcznego składania ewidencji zakupów i sprzedaży VAT (JPK_VAT) oraz, na żądanie organów podatkowych, tej i pozostałych struktur. Należą do nich obecnie:
- księgi rachunkowe (JPK_KR),
- wyciągi bankowe (JPK_WB),
- magazyn (JPK_MAG),
- faktury VAT (JPK_FA),
- podatkowa księga przychodów i rozchodów (JPK_PKPiR),
- ewidencja przychodów (JPK_EWP).

Zgodnie z art. 193a § 2 o.p. struktura logiczna plików JPK jest publikowana w BIP na stronach Ministerstwa Finansów. Zakres, struktura czy rodzaj danych, jakie podatnik jest zobowiązany przekazywać w plikach JPK, nie wynikają z ustaw, a jedynie z wzorca pliku, publikowanego w BIP. W efekcie poszczególne struktury JPK mogą ulegać nagłym zmianom, a podatnicy powinni na bieżąco śledzić strony BIP, aby dowiedzieć się o takich zmianach.
Szeroki katalog struktur logicznych, o których mowa w art. 193a o.p., znacząco odróżnia polskie rozwiązanie od pierwowzoru - standardu SAF-T - opracowanego przez OECD i przyjętego m.in. w Portugalii, Francji, Austrii, Norwegii, Luksemburgu czy na Litwie. Dodatkowo obowiązujący obecnie katalog plików JPK nie jest zamknięty. Oznacza to, że podatnicy nie mają pewności, kiedy i w jakim zakresie obowiązek przekazywania danych w formacie JPK zostanie rozszerzony. Wspomniana konstrukcja prawna, która jako źródło struktur JPK wskazuje strony BIP, oznacza także, że podatnik teoretycznie powinien być gotowy na przygotowanie struktury JPK z chwilą jej publikacji na stronach Ministerstwa Finansów, co jest oczywiście niemożliwe. Ministerstwo zapowiedziało już wprowadzanie kolejnych struktur, w tym służących raportowaniu paragonów fiskalnych. Zmiany te nie wynikają jednak z przepisów, a jedynie z komunikatów i wypowiedzi prasowych przedstawicieli tej instytucji.
Co do zasady, regulacje dotyczące JPK nie wprowadzają obowiązku udostępniania organom podatkowym nowych informacji. Również przed 1.07.2016 r. podatnicy byli obowiązani przekazywać na żądanie organów podatkowych księgi rachunkowe oraz dokumenty księgowe. Zmiana polega jednak przede wszystkim na ujednoliceniu formatu dostarczanych danych (dotychczas istniała możliwość przekazania danych w dowolnej formie elektronicznej, np. w formacie .pdf). Innymi słowy, podatnicy mają tutaj do czynienia nie ze zmianą co do istoty, lecz co do formy.
Problemy związane z JPK wynikają z jednej strony z umiejscowienia regulacji w systemie źródeł prawa oraz formy, w jakiej wprowadzono obowiązek przygotowywania i składania tych plików. Z drugiej strony zakres danych, które należy raportować do organów podatkowych, ich dostępność w systemach księgowych oraz interpretacja treści poszczególnych struktur stanowią praktyczne wyzwanie dla większości podatników.

 

 

2. Wyzwania wynikające z formy regulacji JPK

Przegląd problematycznych zagadnień związanych z JPK należy rozpocząć od sprawy zasadniczej, tj. miejsca nowych przepisów w systemie źródeł prawa. Choć ogólny obowiązek przygotowywania plików JPK został nałożony przez ustawodawcę w art. 193a o.p., kluczowe wymagania dotyczące zakresu danych przekazywanych organom podatkowym określa struktura logiczna plików JPK, dostępna w BIP na stronie Ministerstwa Finansów. Wymogi - wydawać by się mogło techniczne - stawiane przed podatnikami, określają rodzaj danych, które mają zostać przekazane organom podatkowym. W istocie determinują więc sposób prowadzenia ksiąg podatkowych.
Mając swego rodzaju konstytutywny charakter (tj. tworząc de facto materialne wymagania wobec podatników), nie są one jednak uregulowane w drodze ustawy ani innego aktu powszechnie obowiązującego prawa. Można wręcz zastanawiać się nad zgodnością takiego rozwiązania z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2.04.1997 r.3 - dalej Konstytucja - który stanowi, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie.
Ponadto Ministerstwo Finansów wyjaśnia wiele wątpliwości podatników związanych z JPK w formie dokumentów z pytaniami i odpowiedziami, publikowanych na stronie BIP Ministerstwa Finansów. Wątpliwości budzi charakter prawny tych wypowiedzi, w zasadzie nieformalnych - nie są to bowiem dokumenty urzędowe w rozumieniu ustawy z 6.09.2001 r. o dostępie do informacji publicznej4, która reguluje publikację dokumentów na stronach BIP (w szczególności nie są one podpisane, nie posiadają żadnej daty ani nie jest określony ich wystawca). Mając na uwadze powyższe oraz blankietowy charakter przepisów regulujących struktury JPK, nie można mówić o pewności prawa w zakresie JPK. Podatnicy nawet w sytuacji zastosowania się do wytycznych Ministerstwa, wskazanych w dokumentach pytań i odpowiedzi, nie uzyskują z tego tytułu ochrony prawnej w przypadku zakwestionowania poprawności przygotowanego pliku JPK.
Forma, w jakiej uregulowano JPK, pozwala Ministerstwu Finansów na dowolne zmiany liczby oraz kształtu tych plików, bez konieczności przeprowadzenia procedury legislacyjnej i zachowania vacatio legis. Rozwiązanie to nie realizuje postulatu pewności prawa, wynikającego z art. 2 Konstytucji, o czym podatnicy mieli już okazję przekonać się w związku z publikacją nowej struktury JPK_VAT. Informacja o wprowadzeniu nowej struktury znalazła się bowiem jedynie na stronach BIP Ministerstwa Finansów, bez odnotowania tego w dziennikach urzędowych. W ten sam sposób będą wprowadzane kolejne struktury JPK oraz nowe wersje plików istniejących obecnie.
W lutym 2017 r. Ministerstwo Finansów zaprzestało przyjmowania struktury JPK_VAT(1), przy pomocy której podatnicy raportowali okresy podatkowe od lipca do grudnia 2016 r. Jednocześnie w komunikacie Ministerstwo wskazało, że korekty plików JPK za 2016 r. należy przygotować z użyciem pliku JPK_VAT(2). Jest to odmienne podejście od tego, które jest stosowane w przypadku deklaracji podatkowych (korektę składa się na tej wersji formularza, na której dokonano pierwotnego raportowania). Ponadto wersja (2) struktury zawiera nowe obowiązkowe pola. Należy tam podać dane, których podatnicy nie musieli w 2016 r. pozyskiwać dla potrzeb JPK. Wymusza to wprowadzenie zmian w systemach księgowych i poniesienie dodatkowych nakładów, aby ponownie przygotować prawidłowe dane za te same okresy.
Zgodnie z art. 193a § 2 o.p. struktura JPK powinna uwzględniać możliwości uzyskania jej z programów informatycznych używanych powszechnie przez przedsiębiorców. O ile dane składające się na poszczególne struktury JPK, co do zasady, występują w systemach księgowych, o tyle wygenerowanie ich w takim schemacie, jakiego wymaga Ministerstwo Finansów, nawet po kilku miesiącach obowiązywania nowych obowiązków, stanowi wyzwanie dla dużej części podatników. Można zastanawiać się nad zgodnością takiego rozwiązania z "delegacją" ustawową z art. 193a § 2 o.p. W wielu przypadkach dostosowanie systemów księgowych do JPK wiązało się z dużymi nakładami finansowymi. Wątpliwości może budzić więc również zgodność regulacji z zasadą proporcjonalności, ustanowioną w art. 31 ust. 3 Konstytucji. Ministerstwo oraz Aplikacje Krytyczne sp. z o.o., która na zlecenie Ministerstwa przygotowuje narzędzia umożliwiające kompleksową analizę danych przekazywanych w plikach JPK, udzieliły informacji dotyczącej terminu przygotowania tych narzędzi - mają one być gotowe dopiero z początkiem 2018 r. Oznacza to, że do tego czasu resort finansów tylko częściowo wykorzysta dane z plików JPK, duzi podatnicy zaś zostali zobowiązani do pełnego dostosowania się do nowych wymogów już od 1.07.2016 r.
Wprowadzając obowiązek składania danych w formie JPK, ustawodawca nie określił szczególnego reżimu odpowiedzialności karnej skarbowej za niewykonanie tego obowiązku. Można zastanawiać się, czy i w jakim zakresie zastosowanie znajdą tu obowiązujące już zasady odpowiedzialności z ustawy z 10.09.1999 r. - Kodeks karny skarbowy5 - dalej k.k.s.
Regulacja ustanawiająca obowiązek comiesięcznego przekazywania bez wezwania organów struktury JPK_VAT (art. 82 § 1b o.p.) znajduje się w dziale III, rozdziale 11 o.p., zatytułowanym "Informacje podatkowe". Strukturę tę można więc uznać za informację podatkową. Sankcję za nieskładanie w terminie właściwemu organowi wymaganej informacji podatkowej określa art. 80 § 1 k.k.s., który przewiduje karę grzywny do 120 stawek dziennych. Złożenie informacji nieprawdziwej zagrożone jest karą grzywny do 240 stawek dziennych.
Można zastanawiać się również nad uznaniem struktur JPK za księgę rachunkową. W przypadku niezłożenia pliku JPK w terminie, zastosowanie mogłyby znaleźć przepisy art. 60 i 61 k.k.s., które za nieprowadzenie ksiąg rachunkowych oraz wadliwe albo nierzetelne ich prowadzenie ustanawiają karę grzywny do 240 stawek dziennych. Wydaje się jednak, że struktur JPK wprowadzonych w drodze ogłoszenia w BIP nie można uznać za nowy typ księgi. Jest to co najwyżej nowa forma lub sposób przekazywania organom już istniejących ksiąg podatkowych i dowodów księgowych.
Wreszcie nieprzekazanie pliku JPK organom kontroli może zostać uznane za utrudnianie kontroli, zagrożone w art. 83 k.k.s. karą grzywny do 720 stawek dziennych.

 

 

Przejdź do strony artykułu: « »
Jacek Górski 07.09.17
Zobacz wszystkie materiały pochodzące z: Wolters Kluwer Polska SA
Zapisz się na newsletter
Serwis Pomocy
NAJCZĘŚCIEJ CZYTANE